اساس رهبری

رهبری وضعی

هر چه بر توانایی تشخیص رهبر تکیه کنیم ، بازکم است .ادگارشین (Edgar Schein) در این باره می گوید:«مدیر موفق باید تشخیص دهنده ی شایسته ای باشد و برای روحیه تحقیق ارزش قائل شود. اگر توانایی ها و محرک های افراد تحت تسلط او بسیار متفاوت باشد، او باید دارای حساسیت و توانایی تشخیص باشد تا بتواند اختلالات را احساس و ارزیابی کند».به عبارت دیگر مدیر باید بتواند سرنخ ها را در محیط شناسایی کند. گواینکه رهبر با مهارت های تشخیصی کافی نیز ممکن است اثر بخش نباشد، مگر آنکه شیوه رهبری خود طوری تعدیل کند که بتواند خواسته های محیط خود را برآورد .« انعطاف پذیری شخصی و مهارت لازم گسترده ای برای تنوع بخشی به رفتار خویش داشته باشد. در صورت متفاوت بودن نیازها و محرک های کارمندانش ، باید با آنها رفتاری متفاوت در پیش گیرد.

رهبر وضعی

مرکز مطالعات رهبری

رهبری وضعی عمل متقابل است بین ۱- میزان هدایت و رهنمود (رفتارتکلیف گرا)،۲- میزان حمایت اجتماعی – عاطفی ( رفتار رابطه گرا) که یک رهبر ارائه می کند، ۳-سطح آمادگی پیروان در انجام یک تکلیف ، وظیفه و یا هدف بخصوص هدف از تکوین این مفهوم کمک به کسانی است که بدون در نظر گرفتن نقش خود به کار رهبری می پردازند تا در تعامل روازنه ی خویش با دیرگان نوثرتر باشند. این روش ، رهبران را از ارتباط میان یک شیوه ی موثر رهبری و میزان آمادگی پیروانشان آگاه می کند. بنابراین در عین حال که متغیرهای وضعی (رهبر،پیروان ) ، مدییت ارشد» همکاران ، سازمان خواسته های شغلی و زمان اهمیت دارند،تاکید رهبری وضعی بر رفتار رهبر با پیروانش می باشد.

مفهوم اساسی رهبری وضعی :

براساس رهبری وضعی ،چیزی به نام بهترین راه نفوذ در مردم وجود نداردشخص از چه شیوه ی رهبری در رفتار با افراد یا گروه ها استفاده کند، به سطح آمادگی مردمی بستگی دارد که رهببر می کوشد در آنها نفوذ کند. پیش از آنکه ما کاربرد مدل رهبری وضعی بپردازیم ، بهتر است از شیوه های رهبری – آنگونه که در مدل به کار رفته اند- و نیز ایده ی آمادگی پیرو مطلع باشیم .

رفتار طرفدار تکلیف عبارت از حد ممکن تشریح وظایف و مسوولیت های فرد یا گروه ه وسیله رهبر است از جمله تذکر رهبر د رمورد اینکه کارها و تکالیف چگونه ، چه وقت و چطور انجام شوند.پرسیدن آدرس از کسی نمونه ای از تکلیف گرایی حداکثر است . آن شخص در مورد خیابان و پیچ هایی که باید طی کنید، صریح و دقیق به شما مطالبی می گوید . هم چنین به شما می گوید که از کجا شروع و به کجا ختم کنید.رفتار رابطه گرا حدممکن برقراری ارتباط دو طرفه یا چند طرفه است. این رفتارها به سخن دیگران گوش دادن . تسهیل بخشیدن و رفتار حمایت کننده را شامل می شود.

رفتار تکلیف گرا و رابطه گرا، دو بعد مجزا و متمایز از یکدیگر هستند . این دو را می توان بر روی دو محور جداگانه در یک نمودار دو بعدی قرار داد و از چهار ربع به دست آمده برای شناسایی چهار شیوه ی اصلی رهبری استفاده کرد. این شیوه ها را نشان می دهد.همان گونه که  می بینید تکلیف گرایی بر روی محور افقی ، رفتار رابطه گرا برروی محور عمودی ، هریک از حداقل تا حداکثر رسم شده است . این کار شرح رفتار راهبرد را در چهار شیوه ممکن می کند.

با استفاده از چهار ربع به عنوان پایه و اساس ارزیابی توفیق مدیریت در موقعیت های مختلف شغلی روشن می شود که تنها یک شیوه ی موثر وجود ندارد. هریک از شیوه ها یا توجه به موقعیتی خاص مناسب می باشند.

توضیحات زیر در مورد چهار شیوه مصداق دارند:

شیوه۱ : وجه مشخصه ی این شیوه ی رهبری رفتار تکلیف گرایی بیشتر از حد متوسط و رفتار رابطه گرای کمتر از حد متوسط است.

شیوه ۲: وجه مشخصه ای این شیوه ی رهبری ، رفتار تکلیف گرا و رابطه گرای بالاتر از حد متوسط است.

دو بخش اصلی تشکیل دهنده ی آمادگی عبارت از توانایی و تمایل است.

اجزای تشکیل دهنده ی توانایی ، دانش مهارت و تجربه ی آَکار است:

  • دانش ، درک واضح یک تکلیف است.
  • مهارت خبرگی واضح در یک تکلیف است.
  • تجربه توانایی روشنی است که از انجام یک تکلیف حاصل می شود.

سطوح آمادگی ترکیب های گوناگون ترکیب های گوناگون ، توانایی و تمایلی است که مردم برای تکالیف خاص با خود به همراه دارند

پیوستار پیرو –آمادگی را می توان به چهار سطح تقسیم کرد. هر تقسیم نشانگر ترکیبی متفاوت از توانایی و تمایل با اطمینان پیرو است.

متفاوت از توانایی و تمایل با اطمینان پیرو است.

آمادگی سطح یک (R1)

  • ناتوان و بی میل
  • پیرو ناتوان است و تعهد و انگیزش ندارد.
  • ناتوان و ناامن
  • پیرو ناتوان است و اطمینان ندارد.

آمادگی سطح دو (R2)

  • ناتوان ولی مایل
  • پیرو توانایی ندارد اما کوشش می کند و دارای انگیزش است.
  • ناتوان اما مطمئن پیرو توانایی ندارد اما تا زمانی که رهبر کنار اوست یا هدایتش می کندف مطمئن است.

آمادگی سطح سه (R3)

  • توانایی اما بی میل
  • پیرو دارای توانایی برای تکلیف هست اما تمایلی به استفاده از آن توانایی را ندارد.

تعریف آمادگی

آمادگی در رهبری وضعی عبارت است از میزان توانایی و تمایل رهبر در به دست آوردن توفیق برای انحام یک تکلیف خاص است.

اشخاص براساس تکلیفی که به آنها محول می شود دارای سطوح آمادگی متفاوتی هستند آمادگی نه صفت ویژه ی شخصی است نه ارزیابی صفات میزه شخصی مانند ارزش ها، سن و سال  و چیزهایی از این قبیل آمادگی به معنی نحوه ی آمادگی شخص برای انجام یک نکلیف خاص است این سخن به این معنی است که در مفهوم کلی یک فرد یا گروه یا آماده است یا آماده نیست.

انتخاب شیوه های مناسب

آمادی سطح ۱ : شیوه ی آمرانه

بهتر است پیرو یا گروه دارای آمادگی یک سطح برای تکلیف خاص، ضمن هدایت بخش بودن بسیار، مختصری هم رفتار حمایت کننده داشته باشد واژه ای که این شیوه ی به خصوص را تشریح می کند واژه ای آمرانه است امر کردن به پیروان که چطور چه موقع و کجا کاری را انجام دهند این شیوه با طرز برخورد زمانی است که فرد یا گروه دارای توانایی و تمایل پایین است و نیاز به هدایت دارد.

آمادگی سطح ۲: شیوه ۲= قبولاندنی

متغیر بهدی آمادگی سطح ۲ می باشد در این سطح سخن از فرد یا گروهی در میان است که هنور نمی تواند ولی سعی می کند

این شیوه را قبولاندنی می گویند. فرق آن با شیوه ی آمرانه این است که رهبر نه تنها فراهم آورنده رهنمون است بلکه روزنه ی گفت و گو و توضیح را هم باز می گذارد تا از نظر روان شناختی پذیرای خواسته های رهبر باشد اگر رهبری به سادگی بگوید: برو جلو در و نگذار کسی وارد شود این شیوه آمرانه است. اما اگر بگوید از شما سپاسگذار می شوم اگر مرحمت کنید و کنار در بایستید و افراد را راهنمایی کنید که از در پشتی وارد شوند این شیوه قبولاندنی است.

آمادگی سطح ۳: شیوه ی ۳= مشارکتی

آمادگی سطح ۳ از فردی یا گروهی سخن میگوید که تواناست اما این توانایی را تازه به دست آورده و هنوز فرصت به دست آوردن اطمینان خاطر و انجام به تنهایی کار را پیدا نکرده است. یک نمونه از این افراد ویزیتور تازه کاری است که برای اولین بار به تنهایی و بدون همراهی مدیر فروش کار را شروع میکند.آمادگی سطح ۳ همچنین می تواند افراد یا گروهی را که توانا و مایل بوده است اما به دلیلی از جهت انگیزه در حال پس روی است و احتمالا دچار آشفتگی شده از دست کارفرما عصبانی است و یا از انجام عملی خاص خسته است و به همین خاطر بی میل می شود.

آمادگی سطح : شیوه ی ۴= تقویضی

آمادگی سطح ۴ از فردی یا گروهی سخن  میگوید که هم آماده است هم مایل یا هم مایل است. هم مطمئن این گونه افراد فرصت کافی برای تمرین دارند و بدون رهنمودهای رهبر احساس راحتی می کنند.

شیه های رهبری مناسب سطوح مختلف آمادگی

شیوه ی مناسبسطوح آمادگی
S1 آمرانه

تکلیف حداکثر رابطه ی حداقل

R1 آمادگی حداقل

ناتوان و بی میل

S2 قبولاندنی

تکلیف حداکثر رابطه حداکثر

R2 حداقل تا حد متوسط آمادگی

ناتوان اما مایل یا مطمئن

S3مشارکتی

رابطه ی حداکثر تکلیف حداقل

R3 آمادگی متوسط تا حداکثر

توانا اما بی میل یا نا امن

S4تفویضی

رابطه یحداقل تکلیف حداقل

R4 آمادگی حداکثر

توانا/ مستعد و مایل / مطمئن

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *